هوالعلیم

خلاصه کتاب:                         برنامه درسی در محیط کار   -    دکترکورش   فتحی واجارگاه

بخش اول: مبانی و نظریه ها

فصل اول: مفهوم یادگیری در محیط کار

بنابه تعریف کمبل،یادگیری به فرایند ایجاد تغییر نسبتا پایداردرتوان رفتاری که حاصل تجربه باشدگفته می شود.

اهمیت یادگیری درمحیط کار:

یادگیری درمحیط کاریک مفهوم گسترده است و به فرایندی که در آن افرادبه عنوان یک عاملرتکمیل کننده وظایف ونقش های سازمانی به کسب دانش، مهارت و نگرش می پردازند اشاره داردکه درنهایت موجب ارتقاء عملکردفردی و سازمانی می شود.

به نظرفنویک، دو دیدگاه ازمفهوم یادگیری درمحیط کاروجود دارد:

یادگیری به عنوان فرآورده  -  یادگیری به عنوان فرایند

فصل دوم: مفهوم برنامه درسی در محیط کار

هدف اصلی برنامه درسی محیط کارعبارت است ازتوسعه شایستگی های فنی وغیرفنی موردنیازکارکنان برای خبره شدن درکارشان ونیزانجام احسن وظایف کاری.برنامه درسی محیط کارفرآیندی نظام منداست که باهدف ایجادتعهدبه یادگیری مداوم ازطریق شیوه های رسمی،غیررسمی،ضمنی ونیز بابهره گیری ازتکنولوژی های نوین،بسترهای لازم رابرای بهبودمداوم سازمانی فراهم می آورد.

برنامه درسی دربستردانشگاهی:

1-برنامه کار(نقشه)یاطرح برای فعالیت تدریس ویادگیری

به زعم برترام ودیگران برنامه درسی شامل مواردزیراست:

-پیامدها(نتایج)نظام تربیتی،به علاوه هدفهای کلی موسسه آموزش ویادگیری

-آنچه که تدریس می شود:ارزشهای زیربنایی(بنیادی)،انتخاب محتواو نحوه سازماندهی محتوا

-استراتژی های تدریس ویادگیری وارتباط بین یادگیرندگان ومربیان

-اشکال سنجش وارزشیابی که مورداستفاده قرارمی گیرند

-نحوه تامین منابع برنامه درسی که خود شامل سازماندهی یادگیرندگان،زمان و فضا،موادومنابع که دردسترس قرارمی گیرند

-نحوه انعکاس نیازهاوعلایق مخاطبان توسط برنامه درسی

2-برنامه درسی به عنوان یک طرح نه یک فعالیت

این دسته ازتعاریف برتجربیات یادگیرندگان ومربیان متمرکزاست

3-برنامه درسی پنهان

آنچه که یادگیرنده ازتعاملات یادمی گیرد

دکترکورش فتحی واجارگاه دسته بندی زیر را عرضه نموده است:

-برنامه درسی به عنوان درس یادروسی که آموزش داده می شود

-برنامه درسی به عنوان محتوا

-برنامه درسی به عنوان فعالیت های یادگیری برنامه ریزی شده

- برنامه درسی به عنوان بازتولیدفرهنگی

- برنامه درسی به عنوان مجموعه ایازصلاحیت ها

- برنامه درسی به عنوان عاملی برای بازسازی اجتماعی

- برنامه درسی به عنوان currere

برنامه درسی محیط کار، هویتی مغفول یا نوظهور؟

برنامه درسی رادردومحورمی توان موردبررسی عمیق قرار داد:

الف) به زعم دکترفتحی واجارگاه،برنامه درسی رادربسترها و گفتمان های مختلفی  چون،انتقادی،جنسیتی،پدیدارشناسی،هنری،بین المللی،پست مدرن و . .  موردبحث قرارمی دهد.ودرپیفارغ التحصیلانی با داشتن مهارت های مطلوب و موردنیازصنایع وتوسعه شایستگی های رفتاری ماننداعتمادبه نفس ،ارتباطات،مدیریت ارتباط با مشتری وابتکارعمل می باشد.

ب) فهم برنامه درسی درفضای بیرون ازآموزش عالی ازجملهاجتماع و صنعت به عنوان محل آزمون مفاهیم و دستاوردها. که منجربه حرکتی بی سابقه ازبرنامه ریزی آموزش رسمی به سمت خلق فرصت های غیررسمی برای یادگیری پایداراست.

برنامه درسی درمحیط کار:

به زعم مووره، محیط های کاری به صورت طبیعی وذاتی دربردارنده برنامه درسی هستندواین برنامه مدام درحال اتفاق افتادن است.هدف اصلی برنامه درسی محیط کارعبارتست ازتوسعه شایستگی های فنی و غیرفنی موردنیازکارکنان برای خبره شدن درکارشان ونیز انجام احسن وظایف کاری

قلمرو برنامه درسی محیط کار:

فرایندی است شامل:

-هدف گذاری برای یادگیری برپایه نیازسنجی انجام شده

-انتخاب موضوعات درسی

-تدارک روشهای مناسب انتقال به صورت رسمی،غیررسمی و ضمنی

-تدارک موادآموزشی وفعالیت هایی برای یادگیری

-ارزشیابی نتایج درابعاد فردی،واحدی،محلی،منطقه ای،ملی وبین المللی

ویژگی های برنامه درسی محیط کار:

-برنامه های درسی محیط کاردرحدبسیارزیادی موضوع محورهستند

-برنامه درسی محیط کارازطریق چرخه برنامه ریزی بادرنظرداشتن علایق وانتظارات گروه تدوین می شود

-برنامه درسی محیط کارتنهازمانی موفق می شودکه بین همه فعالیتها هماهنگی وتشریک مساعی وجودداشته باشد.

-برنامه های درسی محیط کارباید دراجرابه اصول آموزش بزرگسالان توجه نماید.

 -برنامه درسی محیط کارضمن همخوانی با تنوعات فرهنگی،زبانی ونژادی به آنها احترام می گذارد.

-مشارکت ذینفعان برنامه های درسی محیط کار در فرایند برنامه ریزی،اجرا وارزشیابی نتایج

فصل سوم: تسهیل کننده ها، راهبردها و موانع

تسهیل کننده های اجرای برنامه درسی محیط کار

عوامل تسهیل کننده یادگیری درمحیط کارعبارتندازعواملی که موجب انگیزش،حفظ ویا افزایش نرخ یادگیری می شوند.به طورکلی دریک سازمان موضوع حمایت وایجادفضای مساعدبرای یادگیری را می توان درپنج دسته مفهوم پردازی نمود:

1- محیط های الزام آور

2- محیط های ترغیب کننده

3- محیط های خنثی

4- محیط های تضعیف کننده

5- محیط های بازدارنده

راهبردهای اجرای برنامه درسی محیط کار

فعالیت هایاراهبردهای یادگیری عبارتندازروش هایی که افرادازطریق آنهابه کسب دانش،مهارت ونگرش می پردازند.سه فعالیت یادگیری غیررسمی شامل: به روز ماندن – درخواست بازخوردازناظران و به اشتراک گذاردن دانش می باشد.

برخی از مهمترین راهبردهای یادگیری در محیط کارکه توسط محققان شناسایی و موردمطالعه قرارگرفت:

- حضوردرمحل های تمرین وتقسیم تجارب

- کارباافراددیگری که دارای دانش دراین زمینه هستند

- یادگیری ازتجربه،انجام خطا،آزمون و خطا

- مشاهده

- دانش قبلی

- شرکت در کلاس

- حضوردرکنفرانس ها

- نمایشگاه ها

- حضور در جلسات

موانع یادگیری واجرای برنامه درسی محیط کار

موانع یادگیری در محل کار عبارتندازعواملی که مانع از اجرای برنامه های درسی محیط کارویادگیری شده، ازآن جلوگیری کرده یا آن را مختل می کنندیاموجب اتمام آن زودتر از زمان مورد نظر می شوند.

فصل چهارم: عناصر برنامه درسی محیط کار

دست کم هشت عنصر را برای هر برنامه درسی می توان برشمرد:

1-هدف: مجموعه ای ازاهداف کلی و ویژه یاصلاحیت های ضروری که فراگیران بایدکسب کنند.دانش،مهارت ونگرش هایی که بایدیادگرفته شود

2-محتوا: تجربیات یادگیری که فراگیران می آموزند.تجارب ودانش سازمان یافته واندوخته شده، اصطلاحات، اطلاعات، واقعیات، مفاهیم، تعمیم ها، پدیده هاومسائل مربوط به یک ماده علمی

3-توالی: ترتیب تقدم وتاخرموضوعات درسی به منظورهدایت فراگیران به سمت نتایج آموزشی خاص . روشهایی که موضوع درسی راتنظیم می کندتا ارتباط یادگیرنده را با آن تسهیل نماید.

4-یادگیرندگان: اطلاعات مرتبط بایادگیرندگانی که طرح یا برنامه علمی برای آنها طراحی شده است.

5-فرایندهای یادگیری: فعالیتهای آموزشی که به یادگیری منجرخواهدشد.

6-منابع آموزشی: مواد و محیط هایی که درفرایند یادگیری بکار گرفته می شوند.

7-ارزشیابی: راهبردهایی که مهارتها،دانش،گرایشات ورفتارناشی ازیادگیری راموردسنجش قرارمی دهد.بهترین زمان برای طراحی فرایندارزشیابی زمانی است که اهداف ومقاصدبرنامه روشن می شودوبرنامه طراحی می گردد.

8-اصلاح و تعدیل: تغییراتی درطرح برای افزایش یادگیری براساس نتایج حاصل از ارزشیابی

فصل پنجم: سناریوها و جهت گیری ها در برنامه درسی محیط کار

سناریوسازی یک روش کیفی ووابسته به قرینه های توصیفی است که جریان تحولات ازحال تا آینده را دریک حوزه خاص مطالعاتی باتفکری راهبردی موردبررسی قرار می دهد.

روندهاوسناریوهای آموزش ویادگیری:

تصوربراین است که در یک دهه آینده سه سناریو به وقوع بپیوندد:

1-سناریوی اول : آموزش به عنوان ملکه

اثرات آموزشی کاملابرای سازمانها آشکار و روشن است .رفاه افراد نیز برای سازمانهابسیارمهم است وآموزش نیزبرای کل زندگی افرادمدنظراست وقلمروآموزش وبهسازی تنهابه دنیای کارمحدودنمی شود.

2-سناریو دوم: آموزش به عنوان یک ضرورت سازمانی

برخلاف سناریو قبلی دراین سناریو پارادایم غالب تمرکز بر دو عنصر کلیدی و اساسی هرینه عینی پول و زمان است. متولیان آموزش بیش از تلاش برای فراهم آوری فرصت های یادگیری، در جستجوی راهی برای اجرا نمودن برنامه های آموزش و بهسازی با حداقل زمان و کمترین مزینه هستند. و تمرکز اصلی بر شغل است.

3-سناریو سوم: آموزش و یادگیری به عنوان طرح ملی:

رشد و توسعه اقتصادی کشورهای مختلف جهان سبب شده است تا برای رقابت با این اقتصادهای در حال ظهور، دولت ها توسعه وبهسازی مهارتهای نیروی انسانی را در قلب استراتژی های خود قرار دهند.