مقدمه

افرادی که مسولیت اداره نظام آموزشی جامعه را عهده دار هستند، اگر از روش ها واصول برنامه ریزی آموزشی بهره گیرند، بهتر می توانند نسبت به تامین فرصت های آموزشی برای مردم و نیز منطبق کردن این امکانات و فرصت ها با انتظارات جامعه اقدام کنند. برنامه ریزی آموزشی به مفهوم جدید آن شاخه ای از علوم تربیتی است که از عمر آن نزدیک به یک قرن می گذرد. این دانش جدید در خلال چند دهه اخیر کاربردی گسترده در آموزش و پرورش کشورها پیدا کرده است. بطوری که امروزه جزء لاینفک مدیریت آموزش و پرورش رسمی، تلقی می شود. برنامه ریزی آموزشی از سویی مدیران و مسئولان نظامهای آموزشی را در اداره واصلاح دستگاه تعلیم و تربیت مدد می رساند. از سویی دیگر، شیوه ها و الگوهایی راکه در خصوص توسعه آموزش وپرورش به منظور تامین انسانی مورد نیاز جامعه ارائه می دهد. بعبارت دیگر، برنامه ریزی آموزشی دارای دو وجه درونی وب یرونی است. یعنی آن جا که تجزیه و تحلیل، پیش بینی و نحوه ی تامین نیازهای نظام آموزش و پرورش مطرح می باشد، اسلوب و روشهای برنامه ریزی درونی بکارگرفته می شود. اماهروقت ایجاد پیوند بین آموزش و پرورش و نیازهای جامعه به نیروی انسانی مطمح نظر است، برنامه ریزی بیرونی مراد و منظور می باشد. لذا، در برنامه ریزی آموزشی، تعلیم و تربیت با اقتصاد، جامعه شناسی، جمعیت شناسی، آمار، روانشناسی، مدیریت و ... باهم گره می خورند و دانشی میان رشته ها به وجود می آورند که کاربرد آن می تواند در استقرار یک نظام آموزش وپرورش کارآمد موثر واقع شود.

موضوع و ماهیت هویت[1]، یکی از مسائل چالش برانگیز و پر دامنه است که در دهه های اخیرمورد توجه بسیاری از روشنفکران، اندیشمندان و پ‍ژوهشگران قرار گرفته است و از انجایی که بیشتر این تاْمل ها ،فاقد وجه تجربه و عینی اند، معمولاْ بر پایه ی پیش فرضها، ذهنیات و گرایش های شخصی (نه الزامات به صورت نظریه ای) درباره ی هویت قضاوت می شود (صدیق سروستانی و همکاران، 1387). از آنجایی که انسانها موجوداتی اجتماعی هستند،پس دارای هویت اجتماعی[2] هستند. «زندگی اجتماعی انسان بدون وجود راهی برای دانستن اینکه دیگران  کیستند و بدون نوعی درک از اینکه خود ما کیستیم غیر قابل تصور است [...] بدون وجود چارچوبی برای مشخص ساختن هویت اجتماعی و هویت های فردی، من همان بودم که شما هستید، هیچ یک از ما قادر نمی بود با دیگری نسبت معنی دار یا سازگاری برقرار کند؛ در واقع بدون هویت اجتماعی جامعه ای درکار نیست»(جنکینز[3]، 1391). بنابراین هویت اجتماعی به عنوان مبنایی برای آشکار ساختن شباهت ها ،تفاوت ها،امکان برقراری ارتباط معنی دار و مستمر را میان افراد جامعه به وجود می آورد، «انسانها ذاتاّْ در پی آن هستند که نسبت به دیگران متمایز جلوه کنند و از این تمایز خود احساس سربلندی کنند»(مجتهد زاده، 1387).

به عبارت دیگر می توان چنین گفت که هویت اجتماعی، نه فقط ارتباط اجتماعی را امکان­پذیر می­کند،بلکه به زندگی افراد هم معنا می­بخشد. هویت نه فقط فرآیندی برای خود شناسی کنشگران اجتماعی است بلکه معنی­سازی نیز به واسطه­ی آن صورت می­گیرد (فکوهی، 1389).

هویت یکی از مباحث مهم و برجسته در هر جامعه ای محسوب می شود و دارای بیشترین اهمیت و ضرورت به لحاظ وحدت و انسجام ملی است. با توجه به اینکه نظام آموزش و پرورش بزرگ ترین نیرو و سرمایه انسانی و ملی را دربر دارد، می تواند در جهت تقویت و تعمیق هویت ملی گام های اساسی و موثر بردارد. 

تعریف نظام آموزشی[4]

یک مجموعه  پیچیده است که در آن اجزا ئ متشکله و زیر نظام ها به گونه ای سازمان یافته است تا در اثر تعامل مداوم هدف های از پیش تعیین شده را تحقق بخشد اما امکان دارد که هدف های نظام تحقق نیابند. نظام آموزشی نظامی پویا و پیوسته در حال تحول. در این نظام، اولا انسان نه تنها ماده اولیه محسوب می شود ثانیااستفاده کنند از محصول این نظام و مجری فعالیت های آن نیز می باشد. بنابر این نظام آموزشی با پویایی خود می تواند در آرمان های افراد، انتظارات گروه ها و نهاد های اجتماعی نیز تحول ایجاد نماید.

برنامه آموزشی:

برنامه آموزشی طرحی است حاوی سیاست ها، اهداف، راهبرد ها و برنامه عمل مربوط به توسعه یک نظام یا یک نهاد آموزشی در خلال یک دوره زمانی معین که روش های اجرای و ارزیابی و نیز منابع مورد نیاز برای تحقق سیاست ها و اهداف در آن پیش بینی شده (تقی پور ظهیر، 1391).

برنامه ریزی دریک تعریف ساده عبارت است ازآمادگی برای آینده. آکوف (۱۹۶۹)”برنامه ریزی را عبارت از تصور آینده ای مطلوب و وسیله عملی دستیابی به آن” عبداللهی (۱۳۹۰) برنامه ریزی را فرآیند پیش بینی و جهت دهی به منابع انسانی، مالی ومادی به منظور آمادگی و رسیدن به اهداف مشخصی در آینده است.

از برنامه ریزی آموزشی تعاریف گوناگونی شده است، که از برداشت های متفاوتی صاحب نظران نسبت به مقوله برنامه ریزی آموزشی ناشی می شود. برخی برنامه ریزی را آینده نگری و نقشه کشیدن برای آینده آموزش و پرورش می دانند. عدهای آن را پیش بینی نیاز ها و تخمین منابع برای تحقق اهداف از پیش تعیین شده تلقی می کنند. به تعبیر گروهی دیگر برنامه ریزی آموزشی، یعنی تصمیم گیری در باره آینده آموزش و پرورش. هال (۱۹۹۰) به عنوان یکی از صاحب نظران این حوزه، برنامه ریزی آموزشی را روشی برای انتخاب منابع و اهداف طبق یک استاندارد می داند.

هویت فرهنگی:

هویت فرهنگی هویت یاحس تعلق به یک گروه است. این احساس بخشی ازخودآگاهی ودرک شخصی شخص ومربوط به تابعیت، قومیت، دین، طبقه اجتماعی یاهرگروه اجتماعی دارای فرهنگ متمایزخوداست. هویت فرهنگی هم مشخص کننده فردوهم گروه افرادی که هویت فرهنگی یکسان دارندرامشخص می‌کند. (انناجی[5]، 2005).

هویت اجتماعی:

هویت اجتماعی خصلت یا خصیصة همة انسان ها به عنوان موجوداتی اجتماعی است، و از این لحاظ سرچشمه معنا و تجربه برای مردم است و می‌توان بر این امر صحه گذاشت که هویت بر ساخته می‌شود. از نظر جنکینز هویت اجتماعی یک بازی است که در آن «رو در رو بازی می‌شود»، هویت اجتماعی درک ما از این مطلب است که چه کسی هستیم و دیگران کیستند و از آن طرف، درک دیگران از خودشان و افراد دیگر چیست. از این رو هویت اجتماعی نیز همانند معنا ذاتی نیست، و محصول توافق و عدم توافق است، و می‌توان در باب آن نیز به چون و چرا پرداخت (جنکینز، 1391).

هویت اجتماعی انسان، از پنج مؤلفه پیروی می‌کند. به زبان دیگر، بر پایه پنج مؤلفه تأثیرگذار، شکل می‌گیرد:

۱ ـ عوامل جغرافیایی ـ اقلیمی،

۲ ـ عوامل سیاسی و تاریخی،

۳ ـ عوامل اقتصادی و معیشتی،

۴ ـ عوامل فرهنگی(زبان و ادبیات وهنر، میراث اساطیری، سنن و آداب، اعتقادات و آیین‌ها و رسوم و یادمان‌ها،

۵ ـ و مؤلفه‌های تربیتی (گیدنز، ترجمه موفقیان،  1394).

سلامت اجتماعی:

کییز (2004) سلامت اجتماعی را ارزیابی و  شناخت فرد از چگونگی عملکردش در اجتماع و کیفیت روابطش با افراد  دیگر، نزدیکان و گروههای اجتماعی که وی به عنوان عضوی از آنهاست، تعریف می کند (کییز[6]، 2004). به نظر می رسد مفهوم سلامت اجتماعی یک مفهوم نسبی است و یک تعریف مطلق و جامع و مانعی ازآن نمی توان ارائه داد. سلامت اجتماعی در زندگی در واقع همان ارزیابی ها و نگرش های مثبت و منفی دانش آموزان از دیگران می باشد که در طی زندگی روزمره خود با آنان در تعامل اجتماعی هستند. زمانی دانش آموزان را واجد سلامت اجتماعی می دانیم که بتواند فعالیت ها و نقش های اجتماعی خود را در حد متعارف بروز و ظهور دهد و با  جامعه و هنجارهای اجتماعی احساس پیوند و اتصال کند.

آسیب های اجتماعی

آسیب های اجتماعی به مفهوم رفتاری است که به طریقی با انتظا رهای مشترک اعضای یک جامعه سازگاری ندارد و بیشتر افراد آن را ناپسند و نادرست می دانند در واقع هر جامعه از اعضای خود انتظار دارد از ارزشها و هنجارها تبعیت کنند اما همواره عده ای پیدا می شوند که پاره ای از این ارزشها و هنجارها را رعایت نمی کنند جامعه افرادی که هماهنگ و همساز با ارزشها و هنجارها باشند سازگار یا همنوا و اشخاصی را که بر خلاف آنها رفتار می کنند ناسازگار یا ناهمنوا می خواند از میان افراد نابهنجار کسی که رفتار نابهنجارش زودگذر نباشد و دیر گاهی دوام آورد، کجرو یا منحرف نامیده می شود و رفتار او را انحراف اجتماعی یا آسیب اجتماعی می خوانند. جا معه شناسی و جرم شناسی متوجه آن دسته از نقض هنجارهاست که توسط عده ی زیادی از مردم مذموم تلقی می گردد از این رو انحراف یا آسیب اجتماعی به رفتارهایی اطلاق می گردد که هنجارهای اجتماعی را نقض کرده و در نتیجه از نظر تعداد بسیاری از مردم قابل نکوهش است.

گسترش روز افزون آسیب های اجتماعی (ترک تحصیل، فرار از مدرسه، اعتیاد، سرقت) در بین دانش آموزان وهمچنین شیوع مفسده های آشکار و پنهان، مستلزم تعمق و چاره اندیشی اساسی است. در خصوص آسیب های اجتماعی که می تواند دانش آموزان را تهدید نماید می توان به ارتباطات و تعاملات اجتماعی، ارتباطات و تعاملات اجتماعی، ایفای موثر نقش اجتماعی، تاثیرپذیری و تعامل فرد با گروه همسالان، بزهکاری و اعتیاد اشاره کرد. که به نظر می رسد نیاز است در این راستا برنامه های جامع و عملی و کاربردی تحقق یابد. آنچه به نظر می رسد برنامه های آموزشی موجود در زمینه کاهش آسیب های اجتماعی منطبق نیست.

نقش آموزش و پرورش در هویت فرهنگی

  در كودكي فرهنگ پذيري از خانواده آغاز مي شود، اما نهادهای مختلفي پس از خانواده ايفاي نقش مي كنند و هريك از اين نهادها مي توانند مسيرهاي مختلفي را به كودك آموزش دهند كه ناشي از فرهنگ نهاد موثر بر شناخت كودك است و مي تواند نشئت گرفته از فرهنگ جامعه، خرده فرهنگ ها و حتي وضعيت خاص رواني يك شخص باشد و بنابراين اين نهادها مي توانند مسيرهاي گوناگون و گاه متعارض و متضادي را به كودك القا كنند كه درنهايت معرفت كسب شده توسط كودك مي توانداز انطباق كامل بافرهنگ جامعه تا ضديت با فرهنگ غالب،متغير باشد.نخستين نهادی كه از سوي جامعه و با هدف فرهنگ پذيري كودك ايجادو واردعمل مي شودنهادرسمي آموزش و پرورش است. كه هدف اصلي اين نهادهمان فرهنگ پذيركردن يا آماده ساختن كودك براي حضور و درك به موقع و هماهنگ ساخت ها، كاركردها و فرهنگ جامعه جهت نشان دادن عملكرد معقول اعم از واكنش ها، رفتاريا كنش، درجهت رفع نيازهاو رسيدن به اهداف جمعي است (پيروزنيا،1385).

در اين مرحله موسسات آموزشي مختلف در چارچوب نظام آموزشي، نقش اساسي تري را در فرهنگ پذير كردن و رشد شخصيت فرد بر عهده مي گيرند.

 1-كودكستان، براي كودك دنيايي است كه در آن ارتباط با ديگران، همسازي، يادگيري اجتماعي و اطاعت از بزرگتر به گونه اي متفاوت از خانواده آموخته مي شود.

2- دبستان فقط به آموزش خواندن و نوشتن، حساب و علوم نمي پردازد؛ بلكه كودك يا نوجوان در جريان آن با ارزش ها و هنجارهاي اجتماعي و قواعد بازي آشنا مي شود. در اين مرحله، مدرسه نقش فرهنگ پذيركردن را بيشتر از خواندن و نوشتن ايفا مي كند. دانش آموز در حين آموزش، وقت شناسي، نظم، ارتباط گروهي، احترام به ديگران، همزيستي و همنوايي، رعايت بهداشت و ... را نيز فرا مي گيرد و در خود دروني مي كند و از اين طريق رشد شخصيت پيدا مي كند.

3- دبيرستان گرچه مسئوليت انتقال دانش و مهارت و تكنيك و آماده كردن فرد براي قبول مسئوليت اجتماعي و پذيرش حرفه و شغل را بر عهده دارد؛ ولي در جريان چنين آموزشي هم روند فرهنگ پذيري با آموزش درس هايي همچون تعليمات اجتماعي، تعليمات ديني، تاريخ و جغرافيا و ... ادامه دارد. بعلاوه دانش آموز با شركت درگروه هاي ورزشي، خيريه، پژوهشي، نمايش ها، گروه هاي سخنراني و ... زندگي اجتماعي را تجربه مي كند.

4- در مراحل عالي و سطوح دانشگاهي نيز كه آموزش به لحاظ تخصص و مهارت در سطوح بالاتري است، باز هم جامعه پذيري بطور رسمي يا ضمني جريان دارد، از قبيل مفهوم عدالت اجتماعي، درك مشاركت در امور اجتماعي، فهم علل نابرابري هاي اجتماعي، اوقات فراغت، حقوق بشر و ... (گلشن فومني، 1382).

نظام آموزشي با انتقال ارزش ها و الگوهاي رفتاري، قوانين و مقررات بصورت يكسان در كليه سطوح جامعه و بوسيله نهاد مدرسه و دانشگاه موجبات همگوني و انسجام اجتماعي را فراهم مي آورد. نظام آموزشي با تدريس زبان رسمي عامل مهمي در وحدت ملي و ايجاد ارزش هاي مشترك و مفاهيم اجتماعي يكسان بين گروه ها خرده فرهنگ ها و اقوام مختلف جامعه است و از اين طريق عامل مهمي درجامعه پذيري افراد و سرانجام همبستگي و انسجام اجتماعي به شمار مي رود (گلشن فومني، 1382).

روش پژوهش

پژوهش حاضر از نظر اهداف کاربردی، از نظر نوع داده ها کمی، و از نظر ماهیت و نوع مطالعه در زمره پژوهش های پیمایشی می باشد. به منظور گردآوری داده ها در پژوهش حاضر از دو روش روش کتابخانه ای و میدانی استفاده شد .

یافته ها، بحث و تفسیر نتایج

الف) بر اساس یافته های به دست آمده از پژوهش حاضر برنامه های آموزشی موجود با مولفه های هویت فرهنگی انطباق دارد.

هویت فرهنگی فرایند توسعه ی احساس پیوستگی فرد با جهان بزرگ تر اجتماعی از طریق یادگیری و درونی سازیِ ارزش ها، باورها و هنجارهای فرهنگی و اجتماعی است. آموزش و پرورش در کنار دیگر نهادهای فرهنگ پذیری مانند خانواده، مهم ترین نهاد فرهنگ پذیری در جهان رسانه ای شده ی امروز هستند. از نظر جامعه شناسان، فرهنگ پذیری غالباً در دو مرحله ی کلی رخ می دهد که هر یک شامل عوامل و کارگزارانِ متفاوت فرهنگ پذیری است. کارگزاران هویت فرهنگی اولیه عبارت اند از گروه یا زمینه های اجتماعی که فرایندهای مهم هویت فرهنگی در آن ها به وقوع می پیوندد. هویت فرهنگی اولیه در طفولیت و کودکی رخ می دهد و فشرده ترین دوره ی یادگیری فرهنگی است. در همین ایام است که کودکان، زبان و الگوهای اساسی رفتار را می آموزند که پایه و اساس آموزش های بعدی قرار می گیرد. هویت فرهنگی ثانویه در مراحل بعدی کودکی و تا بلوغ رخ می دهد. در این مرحله، سایر کارگزاران هویت فرهنگی بخشی از مسئولیت های خانواده را برعهده می گیرند. مدارس، معلمان و گروه های همسالان و همچنین برنامه های آموزشی تدوین شده نظام آموزشی از عواملِ مهمی در ارتقای هویت فرهنگی افراد به شمار می آیند. از این رو ضروری است که نظام آموزشی کشور با گنجاندن مولفه ها و شاخص های هویت فرهنگی همچون زبان فارسی، قومیت ها، تاریخ و جغرافیای کشور، آداب و مناسک اصیل ایرانی و اسلامی، آداب و رسوم و ارزش های فرهنگ ایرانی – اسلامی و مواردی همچون تعلق فرهنگی در این راستا اهتمام جدی نماید.  

ب) بر اساس یافته های به دست آمده از پژوهش حاضر برنامه های آموزشی موجود با مولفه های هویت اجتماعی انطباق دارد. 

به نظر می رسد که هویت مقوله‌ای است که هم در سطح فرد می‌تواند مطرح باشد و هم در سطح اجتماع. بررسی هویت قومی و هویت ملی بیشتر از اینکه در سطح فرد مطرح باشد در سطح اجتماع مطرح است.

روانشناسان اجتماعی و جامعه‌شناسان و به طور کلی عالمان علوم اجتماعی می‌خواهند بر این واقعیت تأکید کنند که احساس هویت به واسطه دیالکتیک میان فرد و جامعه شکل می‌گیرد. هویت کم و بیش در نگرشها و احساسات افراد نمود می‌یابد ولی بستر شکل‌گیری آن زندگی جمعی است. جرج هربرت مید را از این حیث می‌توان پرچمدار نظریه هویت اجتماعی دانست که فرایند دستیابی فرد به احساس و برداشتی کامل از خویشتن را بررسی می‌کند. از نظر مید، هر فرد هویت یا خویشتن خود را از طریق سازماندهی نگرشهای فردی دیگران در قالب نگرشهای سازمان یافتة اجتماعی یا گروهی شکل می‌دهد» (گل‌محمدی، ۱۳۸۰).

از این حیث یکی از کارگزاران اصلی در ارتقای هویت اجتماعی و شکل دهی آن نظام آموزشی و برنامه های آموزشی است. يك برنامه آموزشی در حوزه هویت اجتماعی، زماني اثربخش خواهد بود كه براساس يک برنامه آموزشي علمی و دقيق، طراحي شده باشد. بدون داشتن يک طرح آموزشي، هيچ مداخله آموزشي به اهداف مورد نظر خود نمی رسد. با استفاده از اين فرايند تعريف شده است که برنامه ريزان آموزشی مي توانند پس از تعيين و اولويت بندي نيازها، اهداف يادگيري تدوين کنند، محتواي آموزشي تهيه نمايند و روش ها و شيوه های آموزشی در زمینه هویت اجتماعی انتخاب نمايند.

  اين برنامه آموزشي می بایست با هدف آشنا کردن دانش آموزان با هویت اجتماعی طراحی شده است تا آنان بتوانند با كمك مطالب علمي و راهنماهاي عملي ارائه شده،‌ در زندگی روزمره و مواجهه با ارتباطات اجتماعی از یک هویت اجتماعی منسجم بهره بگیرند.

ج) بر اساس یافته های به دست آمده از پژوهش حاضر برنامه های آموزشی موجود با مولفه های سلامت اجتماعی تا حدود متوسطی انطباق دارد.

به نظر می رسد که جهت رسیدن و دستیابی به این شاخصها نیاز به یک برنامه ریزی آموزشی منجسم در نظام آموزشی می باشد. بنابراین در راستای کاهش افول سلامت اجتماعی دانش آموزان باید سعی کرد تدابیر و سیاستهای آموزشی مثبتی با تاکید بر رویکرد سلامت محوری بجای بستر سازی نمود، و بتوان از طریق درج و گنجاندن آنها در شاخصه ها و برنامه های آموزشی همچون پذیرش، حمایت، انسجام، مشارکت و انطباق و.... سلامت اجتماعی آنان را بصورت پایدار و توسعه مند تقویت نمود. وجود شاخص های سلامت اجتماعی در دانش آموزان باعث این خواهد شد که اقشار جامعه از جمله دانش آموزان زیر چتر حمایت اجتماعی قرار گیرند و این گروه اجتماعی در سطح جامعه می توانند از یک احساس امنیت اجتماعی برای بروز خلاقیتها، استعدادها و توانمندسازی بالقوه و بالفعل اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، معنوی خود در راستای مشارکت پویا و پایدار جامعه حضوری بهره برداری نماید و به نوعی استقلال و هویت اسلامی و ایرانی خود را باور نمایند، و با انطباق با باورها وارزش ها و هنجارهای حاکم بر رفتار ساختار نظام اسلامی ایران به توسعه مندی، عزت، حکمت و مصلحت ایران کمک نمایند. گنجاندن برنامه هایی چون کاهش و پیشگیری از فقر، فعالیت‌های ورزشی و بدنی، اهمیت تغذیه سالم، پرهیز از سوءرفتارهای بهداشتی، معاینات منظم و مراقبت‌های پزشکی، پیشگیری از بیماری، اهمیت سبک زندگی سالم، پیشگیری از جرم، کاهش و پیشگیری از خشونت، پیشگیری از بیکاری، انحرافات جنسی، سرقت و دزدی، آسیب های نوپدید فضای مجازی، خودکشی و سایر مواردی از این قبیل در برنامه های آموزشی دانش آموزان می تواند در این راستا کمک کننده باشد.  

د) بر اساس یافته های به دست آمده از پژوهش حاضر برنامه های آموزشی موجود با مولفه های کاهش آسیب های اجتماعی انطباق ندارد.   

در این راستا می بایست در زمینه تقویت عوامل محافظت کننده، به همه عوامل مصونیت بخش دانش آموزان، از قبیل آگاهی، دانش، نگرش و محیط توجه شود. همچنین در زمینه عوامل مخاطره آمیز نیز، هم به رصد و کاهش عوامل مخاطره آمیز توجه شود و هم کوشش نموده تا آگاهی و دانش کودکان و نوجوانان را در مورد رویدادها و عوامل مخاطره آمیز افزایش داد تا بتوانند از خود مراقبت نمایند. بخش دیگری از برنامه های آموزشی، همچنین درموردکودکان ونوجوانانی است که درمعرض اختلالات ورفتارهای مخاطره آمیزهستنندو برای مراقبت ازآنان، برنامه های آموزشی وحمایت های روانی، اجتماعی ودرصورت نیاز،برنامه های خاص ارائه شود..

برهمین اساس، با بررسی برنامه های آموزش و پرورش می توان نشان دهد که به اغلب راهکارهای شناخته شده در حوزه پیشگیری از آسیب های اجتماعی، در طراحی و اجرای برنامه ها توجه شود. علاوه بر این، دفتر مراقبت در برابرآسیب های اجتماعی، در یک فرایند گام به گام، کوشش نموده است تا علاوه بر توجه به راهکارهای معتبر و مبتنی بر شواهد در برنامه ریزی ها، در عین حال دامنه موضوعی برنامه ها و فعالیت ها را نیز گسترش دهد..

منابع و مآخذ

الف: فارسی

آنتادیوپ، (1361). هویت فرهنگی، پیام یونسکو، شماره 149.

ابوطالبی، علی. (1379). دیدگاه هایی چند درباره یکپارچگی و وحدت ملی. ترجمه مجتبی مقصودی. فصلنامه مطالعات ملی. شماره 2 و 3.

امامی، راضیه. (1390). بازشناسی مولفه های هویت فرهنگی و تبیین جایگاه آنها در اهداف تعلیم و تربیت ایران. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی دانشگاه اصفهان.   

ایروانی، محمدرضا. (1389). ن‍ق‍ش‌ اب‍ع‍اد ه‍وی‍ت‌ ف‍ره‍ن‍گ‍ی‌ در م‍ش‍ارک‍ت‌ اج‍ت‍م‍اع‍ی‌ ج‍وان‍ان‌ ش‍ه‍ر ش‍اه‍ی‍ن‌ ش‍ه‍ر. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان. 

بقائی پور، پریسا؛ فاضل یزدی، زهرا و اکبرنژاد، محمد. (1394). برنامه درسی مبتنی بر هویت فرهنگی. اولین همایش علمی پژوهشی روانشناسی، علوم تربیتی و آسیب شناسی جامعه.

بقائی پور، پریسا  و اکبرنژاد، محمد. (1394). فرهنگ و هویت یابی فرهنگی در برنامه درسی مدارس. دومین همایش علمی پژوهشی علوم تربیتی و روانشناسی آسیب های اجتماعی و فرهنگی ایران.

بلومر، هربرت. (1381). جورج هربرت مید، آینده بنیانگذاران جامعه شناسی. ترجمه غلامعباس توسلی،تهران: نشر قومس.

بهرامیان، امید و یاقوتی، هدا. (1395). رابطة استفاده از شبکه های ماهواره ای فارسی زبان و پای بندی به هویت فرهنگی در زنان شهر تهران. مطالعات اجتماعی – روانشناختی زنان. 14(1)، 216-187. 

توسلی،غلام عباس(1390).جستارهایی درجامعه شناسی معاصر جامعه ایرانیان- حکایت قلم نوین, چاپ هفدهم

تقی پور ظهیر، علی. (1391). مقدمه ای بر برنامه ریزی آموزشی و درسی. چاپ چهارم. تهران: انتشارات آگاه.

جهانگیری، جهانگیر و مهدی معینی(1389). بررسی رابطه سرمایه اجتماعی و هویت ملی؛ نمونه مورد مطالعه دانشجویان دانشگاه شیراز.مجله علوم اجتماعی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد، پاییز و زمستان 1389، صص 74-37.

جنکینز، ریچارد(1391). هویت اجتماعی. ترجمه تورج یار احمدی، تهران: نشروپژوهش شیرازه،چاپ اول.

چلبی، مسعود. (1395). جامعه شناسی نظم: تشریح و تحلیل نظری نظم اجتماعی. تهران: نی. 

حسینی طباطبایی،فوزیه؛ قدیمی مقدم،ملک محمد.(1386).بررسی علل عملکردتحصیلی دختران ومقایسه باپسران استانهای خراسان رضوی،شمالی،جنوبی.مجله دانش وپژوهش درعلوم تربیتی،شماره 15، 147 – 119.   

حکیم زاده، رضوان، کیامنش، علیرضا، عطاران، محمد. (1386). تحلیل محتواي کتاب هاي درسی دورة راهنمایی با توجه به مسایل و مباحث روز جهانی در حوزه برنامه هاي درسی. فصلنامه مطالعات برنامه – درسی. 5(2)، 54-27.

خاکی،غلامرضا.(1387).مورد کاوی آزمایشگاهی برای تجربه های سازمان. چاپ اول، تهران: انتشارات بازتاب.

دیلینی، تیم(1390). نظریه های کلاسیک جامعه شناسی،تهران: نشر نی،چاپ پنجم

دوناتلا دلاپورتا. (1390). نظریه ی جنبش های اجتماعی، ترجمه محمدتقی دلفروز، تهران: مؤسسه انتشارات فرهنگ معاصر.

روحانی، حسن. (1388). اندیشه های سیاسی اسلام (جلد سوم: مسائل فرهنگی و اجتماعی)، تهران، کمیل.

ریتزر،جورج.(1379) نظریه های جامعه شناسی دردوران معاصر،ترجمه محسن ثلاثی،تهران:نشرانتشارات علمی.

روشه، گی. (1394). جامعه شناسی تالکوت پارسونز، مترجم عبدالحسین نیکمهر، تهران: مؤسسه فرهنگی انتشاراتی تبیان.

سپاهی، محمدنعیم و صالحی، محمدحسن. (1394). بررسی وضعیت هویت ملی در برنامه درسی تعلیمات اجتماعی دوره ابتدایی. اولین همایش علمی پژوهشی روانشناسی،علوم تربیتی و آسیب شناسی جامعه.

سلیمی، حسین. (1379). فرهنگ گرایی، جهانی شدن و حقوق بشر، چاپ اول، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی.

سیف، علی اکبر. (1391). روان‌شناسی پرورشی نوین. چاپ سی و هفتم، تهران: نشر دوران.

شاه آبادی، اکبر و ابراهیم آبادی، مهدی. (1390). بررسی عوامل اجتماعی مرتبط با بحران هویت فرهنگی در  بین دانش آموزان دبیرستانی تبریز. تحقیقات فرهنگی. 4(4)، 228-207.

شرفی، محمدرضا. (1386). جوان و بحران هویت، چاپ سوم، تهران: سروش.

شعبانی، حسن. (1394). مهارت‌های آموزشی و پرورشی. تهران: سمت.

شریعتمداری، علی. (1392). چند مبحث اساسی در برنامه ریزي درسی، تهران: سمت.

صادقی، علیرضا. (1390). طراحي الگوي برنامه درسي چندفرهنگي تربيت معلم ابتدايي جمهوري اسلامي ايران. پایان نامه دکتری. دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی دانشگاه علامه طباطبایی.

صالحی، کژال. (1389). تبیین فرصتها و تهدیدهای جهانی شدن بر هویت ملی براساس مدلSWOT  و دلالتهای آن در طراحی برنامه‌های درسی. دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی دانشگاه الزهرا.

صدیق سروستانی، رحمت الله و ابراهیم حاجیانی(1387). مطالعه ی تجربی منابع هویت در ایران، فصلنامه مطالعات ملی، سال نهم، شماره 2، صص52-31.

عبایی کوپایی، محمود، تحلیل هویت فرهنگی ایران معاصر؛ مدلی برای تبیین گذشته و نگاهی به آینده، رویدادها و تحلیل‌ها، مرداد 1390، شماره‌ی 258

عبدالهی، محمد و امید قادرزاده(1388). هویت جمعی غالب کردها در کشور های ایران و عراق. نامه علوم اجتماعی، دوره 17، شماره 36، صص 26- 1.

عیوضی،محمدرحیم وهراتی،محمدجواد.(1388).تأملّی درتأثیرتوسعه برهویت فرهنگی.راهبردیاس.19،130-04.

فتحی واجارگاه، کوروش؛ عارفی، محبوبه؛ اسفندیاري، توران. (1387). شناسایی واولویت یابی مهارتهاي زندگی موردنیازبزرگسالان براي لحاظ کردن دربرنامه هاي درسی مدارس.فصلنامه تعلیم وتربیت.24(1)،101-69.

فکوهی، ناصر. (1395). تاریخ و اندیشه و نظریه های انسان شناسی. تهران: نی.

فولادی، محمد و رضایی، ناهید. (1395). بررسی چالش های هویت فرهنگی و آموزش و پرورش در عصر جهانی شدن فرهنگ. معرفت. 231، 75-59.

فیوضات یحیی. (1395) .مبانی برنامه ریزی آموزشی ، تهران ، نشر ویرایش

کاستلز، ایمانوئل. (1389).عصر اطلاعات، قدرت هویت. ترجمه احد علیقلیان، افشین خاکباز، حسن چاوشیان حسن چاوشیان، تهران: طرح نو.

کوزر، لوئیس(1393). زندگی و اندیشه بزرگان جامعه شناسی، ترجمه محسن ثلاثی، تهران انتشارات علمی، چاپ دوازدهم.

گرانپایه، بهروز. (1377). جامعه و فرهنگ، تهران: نشر شریف

گل محمدی، احمد. (1396). جهانی‌شدن، فرهنگ، هویت، تهران: نی.

گل‌محمدی، احمد. (1396). هویت ملی و جهانی شدن، تهران: نشر نی.  

گیدنز، آنتونی(1396). تجدد و تشخص: جامعه و هویت شخصی در عصر جدید. ترجمه ناصر موفقیان، تهران: نشر نی،چاپ پنجم.

گیدنز، آنتونی. (1999). مبانی جامعه شناسی. ترجمه حسن چاوشیان، 1391، چاپ ششم، تهران، نشر نی.

آنتونی گیدنز. جامعه‌شناسی 1396. تهران: نی

وحیدا، فریدون و صمد کلانتری و ابوالقاسم فاتحی. (1383). رابطه سرمایه اجتماعی با هویت اجتماعی دانشجویان: مطالعه موردی یازده  دانشگاه دولتی شهر تهران. مجله پژوهشی دانشگاه اصفهان، شماره 2، سال 1383، صص 92-59.

هزار جریبی، جعفرو سعید لهراسبی. (1390). بررسی رابطه سرمایه اجتماعی با میزان هویت جمعی. مجله جامعه شناسی کاربردی،سال بیست و دوم، شماره پیاپی(42)، شماره دوم، تابستان 90، صص 20-1.

لقمان نیا، مهدی و خامسان، احمد. (1389). جایگاه هویت ملی در نظام آموزش و پرورش ایران. فصلنامه تحقیقات فرهنگی، 3(2)، 171-147.

لطف آبادی، حسین. (1395). روانشناسی رشد (2): نوجوانی، جوانی و بزرگسالی. تهران: سمت.

مجتهدزاده، پيروز ( 1377). هويت ايراني در آستانه قرن بيست و يكم، ماهنامه اطلاعات سياسي و اقتصادي، شماره 129 -130 .خرداد و تير، صص 137 -124 .

موسوي نسب، سید محمد صادق؛ رزاقی، هادي؛ نخطیبی، حسی ( 1391 )نقش اسلامی سازي برنامه درسی در درونی شدن ارزشهاي اسلامی . فصلنامه ه معرفت. س بیست یکم . ش صد و هفتاد و نه : 15 تا 35

منطقی، مرتضی. (1389). جامعه شناسی. تهران: انتشارات جامعه شناسان.

مهرمحمدی، محمود. (1391). برنامه درسی: نظرگاهها، رویکردها و چشم اندازها. تهران: انتشارات سمت.

مهرمحمدي، محمود. (1392). تاملي بر مقوله توليد و تدوین برنامه درسي با تاكيد بر اندیشه آیزنر، رويكردهاي نوين آموزشي، 17، 20-1.

میلر ، جی ، پی (1395 ) . نظریه های برنامه درسی . ترجمه محمود مهر محمدی . تهران . انتشارات سمت .

نجفی، موسی.(1392).  هویت شناسی. چاپ اول. تهران: آرما.

نوروزی، داریوش و نوریان، محمد. (1382). برنامه ریزی درسی ابتدایی، هدف ها و نقش ها. چاپ اول، تهران: دانشگاه آزاد اسلامی.

یوسف زاده چوسری، محمدرضا و مرادی، مرتضی. (1395). نقش برنامه درسی سیاسی در پرورش هویت فرهنگی. همایش ملی فرهنگ و برنامه درسی.

ب: انگلیسی

Allen, S M. (2007). Designing Successful E-Learning. John Wiley & Sons, Inc.

Anderson, T, F. (2004). Elloumi. Theory And Practice Of Online Learning. Athabasca University. Available From: Http: // Cde. Athabascau. Ca/Online_Book.

Ausbrooks, R. (2000). What Is Schools Hidden Curriculum Teaching Your Child? Avalable On: Http: //Www. Parentigteens. Com/Curriculum Shtm1.

Bachofer, R. (2014). Identity Is The Message: How The Media Constructe European And Natinal Identity. Avalable At: Http://Www.Ieei.Eu/Ressources/File/Memoires/2014/Robert_BACHOFER.Pdf.

Coggshall, Jane G., Rasmussen, Claudette., Colton, Amy., Milton, Jessica & Jacques, Catherine. (2012). Generating Teaching Effectiveness: The Role of Job-Embedded Professional Learning in Teacher Evaluation ana socialization. avalable in: http://www.gtlcenter.org/sites/default/files/docs/GeneratingTeachingEffectiveness.pdf.

Creswell، J.W. (2012). Educational Research: Planning، Conducting، And Evaluating Quantitative And Qualitative Research(4nded). Upper Saddle River، Nj: Pearson Education.

Darrell, M. & Terrill, F. (2009). Negotiation Of Meaning And Construction Of Knowledge: An Experimental Analysis Of Asynchronous Online Instruction. Journal Of Computer &Education, 52, 624-639.

Dietrich Law, Robyn. (2011). Acculturation Factors A Working Model During The Special Education Referral Process A Capstone Submitted In Partial Fulfillment Of The Requirements For The Degree Of Master Of Arts In English As A Second Language. Hamline University  Saint Paul, Minnesota.

Ennaji, Moha. (2005).Cultural%20identity"&Hl=Bg&Pg=PA23#V=Onepage&Q&F=False Multilingualism, Cultural Identity, And Education In Morocco, Springer Science & Business Media, Pp.19-23.

Eytan, A., Petschen. N. J., Fabry. M. G. (2007) Bicultural Identity Among Economical Migrants From Three South European Countries Living In Switzerland, Adaptation And Validation Of A New Psychometric Instrument, BMC Psychiatry.

Flum,H ( 1994 ). Styles of identity formation in early and middle adolescence, social and general psychology monographs, vol:12, p: 435.

Fullan, M. (1985). Curriculum Implementation. In: Husen, T. & Postelthwaite, T. N., The International Encyclopaedia Of Education. Oxford: Pergamon Press.

Erikson , E . H . ( 1956 ) . The  problem  of  ego  identity . Journal  of  the  American  Psychoanalytic  Association . ( 4 ) . 56 – 121

Gutmann,Amy.(1989).Democratic Education.New Jersey:Princeton University Press.

Johns, Rob. (2010). LIKERT ITEMS AND SCALES. Avalable At: Http://Surveynet.Ac.Uk/Sqb/Datacollection/Likertfactsheet.Pdf.

Keyes Corey L & Shapiro Adam D. (2004) Social Well-Being in the United States: A Descriptive Epidemiology

Lotman Yuri; Shukman, A. (2001) Universe Of The Mind: A Semiotic Theory Of Culture, London: I. B. Tauris.

Marcia, J ( 1967 ). Ego identity status: relationship to change in self – steem, “ general maladjutment, “ and authoritarianism, Journal of psychology, VOL: 35, PP: 118 – 120.

Marcia, J ( 1980 ). Identity in adolescence, handbook of adolescent psychology, new York: wiley.

Mcneil, John D. (1996). Curriculum, A Comprehensive Introduction. 5th. Ed. New York: Harper Collins College Publishers.

Mylonas, Yiannis. (2015). Avalable At: Https://Www.Hse.Ru/Data/2015/03/04/1091143875/Media%20and%20Identity.Pdf.

Macdonald, Stuart & Headlam, Nicola. (2009). Research Methods Handbook. Introductory Guide To Research Methods For Social Research. Manchester: CLES.

Newby, T. J. , Stepich, Lehman, J. D. & Russell, J. D. (2006). Instructional Technology For Teaching And Learning: Designing Instruction, Integrating Computers And Using Media. 3rd Ed. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.

Nwaolikpe, Onyinyechi Nancy. (2013). Culture And Nigerian Identity In The Print Media. Arabian Journal Of Business And Management Review (OMAN Chapter), 3(3), 63-70.

Rahmatsyah Putrantoa, Nur Arief.,  Gustomob, Aurik., Achmad Ghazal. (2015). Analysis of Cross Cultural Management Course Pedagogy Methods in Developing Students’ Cultural Intelligence. The 6th Indonesia International Conference on Innovation, Entrepreneurship and Small Business, 12 – 14 Augus. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 169, 354 – 362. P: 59.

Rajasekar, S., Philominathan, P. & Chinnathambi, V. (2013). Research Methodology. Avalable At: Http://Arxiv.Org/Pdf/Physics/0601009.Pdf.

Valde, G.A ( 1996 ). Identity closure: a fifith Identity status, Jourmnal of genetic psychology, vol: 15, pp: 253 – 254

Woodward, Kath, (2000). Questioning Identity: Gender, Class, Nation, London: Routledge, The Open University.


[1]. Identity 

[2] . Social Identity

[3]. Jenkins

[4]. Educational System

[5] . Ennaji

[6]  Keyes